Hơn 25 năm đi dọc các công trình từ trong nước ra quốc tế, tôi chứng kiến một thực tế khá buồn: chúng ta đang có quá nhiều ngôi nhà “đẹp để chụp ảnh”, nhưng lại có quá ít ngôi nhà “dễ chịu để sống”.

Nhiều người hào hứng dọn về nhà mới với một danh sách dài các vật liệu đắt tiền, những phong cách thời thượng vừa học trên mạng. Nhưng chỉ sau một mùa mưa, một đợt nắng, họ bắt đầu than phiền: bếp quá nóng, phòng ngủ quá bí, nhà có tiếng ồn và không gian sinh hoạt của các thành viên cứ va quệt vào nhau.

Ngôi nhà lúc này không còn là tổ ấm bảo vệ con người, mà con người đang phải gồng mình lên để chịu đựng và phục vụ ngược lại cái vỏ bọc hào nhoáng đó. Đó là lý do tôi luôn theo đuổi và hoàn thiện một nguyên lý cốt lõi: Kiến trúc Vị Nhân Sinh — kiến trúc quay về phục vụ chính đời sống của bạn.

1. Ngôi nhà Việt đang thiếu một triết lý hay chỉ thiếu một cái vỏ bọc?

Khi bắt tay vào thiết kế nhà ở, nhiều gia chủ thường hỏi tôi: “Năm nay xu hướng thiết kế nội thất nào đang lên ngôi?” hay “Nhà tôi làm phong cách này trông có sang không?”. Nhưng ít ai hỏi: “Làm sao để ở trong ngôi nhà này, sức khỏe của gia đình tôi tốt lên?”.

Thực tế, nhà ở tại Việt Nam có những “nỗi đau” rất đặc trưng mà một vài ba bức ảnh phối cảnh 3D lộng lẫy không bao giờ giải quyết được:

Thời tiết quá khắc nghiệt: Cái nắng rát của hướng Tây, những tháng nồm ẩm làm sàn nhà đổ mồ hôi, hay không khí oi bức ngày hè. Nếu kiến trúc sư không tính toán giải pháp vi khí hậu ngay từ đầu, ngôi nhà sẽ nhanh chóng xuống cấp và người ở thì luôn mệt mỏi.

Sự va chạm của lối sống đa thế hệ: Trong cùng một mái nhà, người già cần sự tĩnh lặng để nghỉ ngơi, vợ chồng trẻ cần không gian riêng tư, còn con trẻ lại cần khoảng trống để chạy nhảy. Làm sao để dung hòa được ngần ấy nhu cầu mà không ai phải “nhịn” ai?

Sự lãng phí của những giá trị ảo: Chúng ta đổ tiền vào những mảng tường đá xa xỉ, những bộ đèn chùm lộng lẫy, nhưng lại quên mất việc tối ưu ánh sáng tự nhiên và gió trời.

Kiến trúc vị nhân sinh ra đời không phải để trả lời câu hỏi “Ngôi nhà trông như thế nào”. Tôi muốn cùng bạn đi tìm câu trả lời cho việc: “Bạn và gia đình sẽ cảm thấy thoải mái, an yên thế nào trong ngôi nhà đó sau 5 năm, 10 năm nữa?”

2. Vị Nhân Sinh không phải một phong cách, đó là một lời cam kết

Tôi muốn làm rõ điều này để bạn không nhầm lẫn: Tối giản (Minimalism), Đông Dương (Indochine) hay Hiện đại (Modern) là phong cách. Còn Vị Nhân Sinh là nguyên lý thiết kế.

Phong cách chỉ quyết định cái áo bạn mặc bên ngoài có màu gì, chất liệu ra sao. Còn nguyên lý sẽ quyết định cơ thể bên trong của bạn có khỏe mạnh và tự do hay không.

Tại văn phòng của tôi, khi bắt đầu một dự án mới, tôi và các cộng sự không lật mở Pinterest để tìm ảnh mẫu. Cái chúng tôi mở ra là một “Bản đồ đời sống” của chính gia đình bạn:

Anh thức dậy lúc mấy giờ, thói quen uống cà phê sáng ở đâu và căn phòng có cần ánh sáng tự nhiên để đánh thức nhịp sinh học cơ thể?

Chị thuận tay trái hay tay phải, chiều cao khuỷu tay bao nhiêu để khi đứng nấu bếp không bị mỏi lưng, trùng gối?

Ông bà đi lại có thuận tiện không, lối đi đêm ra nhà vệ sinh có đủ ánh sáng dìu dịu để không làm mất giấc ngủ?

Mọi hình khối, đường nét kiến trúc đều phải sinh ra để phục vụ những thói quen nhỏ nhặt đó của bạn, chứ tuyệt đối không có chuyện con người phải ép mình để thích nghi với nhà.

3. Ba điểm tựa làm nên một không gian “biết thương người”

Để triết lý này không dừng lại ở những lời nói suông, tôi cụ thể hóa nó bằng 3 trụ cột có thể đo lường và cảm nhận rõ ràng bằng giác quan: VỊ – NHÂN – SINH.

VỊ – Đặt con người ở vị thế cao nhất

Trên bản vẽ, con người luôn đứng trước hình khối kiến trúc. Tôi sẵn sàng bớt đi 10% sự độc lạ hay phá cách ở mặt tiền, nếu việc đó giúp phòng ngủ phía sau của bạn mát hơn 3 độ vào một chiều tháng Sáu nắng đỉnh điểm. Với tôi, vẻ đẹp lộng lẫy chỉ có giá trị khi nó mang lại sự dễ chịu cho người sử dụng.

NHÂN – Thiết kế cho những con người bằng xương bằng thịt

Tôi từ chối thiết kế dựa trên những thông số “người dùng tiêu chuẩn” một cách rập khuôn, máy móc. Nhà là phải tối ưu không gian sống cho chính bạn:

Kích thước hệ tủ bếp được đo theo tầm với thực tế của người đứng bếp chính.

Khoảng cách và cao độ các bậc thang được tính theo bước chân của người già chứ không chỉ ép theo số đẹp của thước lỗ ban.

Hệ thống đèn được tính toán để không làm bạn chói mắt khi nằm, phân bổ ánh sáng theo đúng chiếc đồng hồ sinh học của con người chứ không phải là việc rải đèn dày đặc trên trần.

SINH – Ngôi nhà cùng bạn lớn lên

Một công trình đúng nghĩa phải vận hành tốt ở cả 3 mốc thời gian: Ngày bạn nhận chìa khóa trao tay; 5 năm sau khi những đứa trẻ lớn lên cần phòng riêng; và 10 năm sau khi bố mẹ già yếu cần một không gian an toàn ở tầng một.

Hơn nữa, ngôi nhà phải là một công trình kiến trúc xanh có khả năng “tự thở”. Bằng các giải pháp thông gió chéo, giếng trời và khoảng lùi, nhà phải tự mát, tự thoáng mà không cần bạn phải bật điều hòa hay cắm điện thắp sáng suốt cả ngày dài.

4. Quy trình thiết kế: Bản vẽ phải được kiểm chứng bằng thực tế cuộc sống

Trước khi lật mở một phối cảnh 3D lung linh để gửi tới bạn, hồ sơ thiết kế tại văn phòng của tôi bắt buộc phải đi qua 3 màng lọc kiểm chứng khắt khe:

Kiểm chứng sinh học: Chúng tôi mô phỏng hướng nắng, hướng gió và các nguồn tiếng ồn xung quanh khu đất. Mục đích là để đảm bảo khi bạn nằm xuống, phòng ngủ phải đủ yên tĩnh và mát mẻ cho một giấc ngủ sâu.

Kiểm chứng vận hành: Giả lập từng bước đi của bạn trong nhà. Đường đi từ bếp ra bàn ăn có bị vướng không? Khoảng cách mở cánh cửa tủ có thoải mái không? Việc giặt giũ, phơi phóng có đủ kín đáo và tiện lợi hay phải đi xuyên qua phòng khách?

Kiểm chứng bền vững: Chúng tôi đánh giá độ bền của vật liệu dưới tác động của thời tiết nhiệt đới. Liệu qua vài ba mùa nồm ẩm, mảng tường hay sàn nhà có còn giữ được vẻ đẹp nguyên bản? Chi phí bảo trì, vận hành ngôi nhà sau 10 năm có trở thành gánh nặng tài chính cho gia đình bạn?

Nếu phương án kiến trúc không vượt qua được những câu hỏi thực tế này, chúng tôi sẽ đập đi làm lại từ đầu.

Kiến trúc Vị Nhân Sinh suy cho cùng chính là cái đích mà tôi — một người làm nghề lâu năm — muốn hướng tới: đưa kiến trúc trở lại đúng vai trò nguyên thủy và thiêng liêng nhất của nó: bảo bọc và phục vụ đời sống con người.

Đây chắc chắn không phải là kiểu kiến trúc đại trà, chạy theo số đông. Nó ra đời để dành riêng cho những gia chủ có sự thấu hiểu sâu sắc — những người tin rằng giá trị của một ngôi nhà tốt phải được cân đo bằng một giấc ngủ ngon, một bữa cơm gia đình ấm cúng và sự bình yên thực sự khi trở về, chứ không phải là những cái bấm “like” hờ hững trên mạng xã hội.

Nếu bạn cũng đang tìm kiếm một người kiến trúc sư biệt thự và nhà ở sẵn sàng ngồi lại để lắng nghe câu chuyện gia đình bạn muốn sống thế nào trước khi vẽ nét bút đầu tiên, hãy kết nối cùng tôi.

KTS Lê Mạnh Nam – Kiến trúc Vị Nhân Sinh

Hotline trò chuyện trực tiếp: 0862 851 588

Địa chỉ văn phòng: Shophouse số 4NV4B- 18, The Manor Central Park, Nguyễn Xiển, Hà Nội